Dünya genelinde yüksek hızlı trenler artık sadece bir ulaşım aracı değil, ekonomik büyüme, hızlı şehirlerarası bağlantı ve çevre dostu ulaşımında önemli bir parçası haline geldi. Çin, Avrupa ve Japonya bu alanda belirleyici güçler olurken, Afrika ve Asya’da yeni projeler hızla ilerliyor.
Türkiye, yüksek hızlı tren altyapısı geliştiren ülkeler arasında yer alıyor; ancak hız, ağ uzunluğu ve entegrasyon açısından global liderlerle karşılaştırıldığında orta seviyede kalıyor. Türkiye henüz Avrupa ile aynı seviyede değil ancak Almanya’ya oldukça yakın bir ölçeğe gelmiş durumda. Yeni hatlar devreye girdikçe, Türkiye’nin YHT de konumunun güçlenmesi bekleniyor.
Hat uzunluğu ve hızda Çin dünya lideri
Çin, 2025 itibariyle 50 bin km’den fazla yüksek hızlı demiryolu işletmede ve toplamda 70 bin km civarında planlanmış ve yapım aşamasında hat ile dünyanın en büyük ve en hızlı büyüyen yüksek hızlı tren ağına sahip. Modern CR400 ‘Fuxing’ trenleri 350 km/s hızla çalışırken, Shanghai maglev sistemi ticari yüksek hızlı trenler arasında en hızlılarından biri olarak 460 km/s’e kadar çıkabiliyor. Çin’in ‘CR450’ gibi yeni tren modelleri 450 km/s üzerine çıkan test rekorları kırıyor.
Dünya’da hızlı tren sistemleri gelişiyor
Birçok ülke hızlı tren sistemlerini genişletmeyi hedefliyor; Avrupa Komisyonu gibi kurumlar AB çapında entegre hızlı tren ağı vizyonu üzerinde çalışıyor.
Avrupa’da en büyük yüksek hızlı tren ağına sahip ülke İspanya. Hat uzunluğu 3 bin 900 km iken işletme hızları 300 km/s civarında. Madrid–Barcelona hattı gibi güzergâhlarda hava yoluna rakip olacak düzeyde hızlı seyahat sağlıyor.
Japonya’nın ‘Shinkansen’ serisi, yüksek hızlı trenlerin tarihi ve sembolü olarak kabul edilirken, ağ uzunluğu 3 bin 100 km, ortalama hızlar 285–320 km/s civarında bulunuyor.
Fransa’nın yaklaşık 2 bin 700 km HSR ağı var ve TGV sistemi ile hızlı tren tipik işletme hızı 300 km/s iken, testlerde 574 km/s’in üzerinde hızlara ulaştığı biliniyor.
Almanya, InterCity Express (ICE) dahil olmak üzere yaklaşık 1.600 km yüksek hızlı hatla beşinci sırada.
İtalya, Güney Kore her biri kendi yüksek hızlı hattına sahip ve 250–305 km/s aralığında hizmet veriyor.
Dünya genelinde hızlı tren altyapısı devam ederken Güney Kore – KTX ve geleceğin teknoloji projeleriyle (Hypertube) gündemde. Hindistan büyük hatlar planlarken, Fas 350 km/s hız hedefleyen yeni hatlar inşa ediyor.
Türkiye’de hızlı trenlerin durumu
Dünya genelinde yüksek hızlı tren altyapısı açısından Türkiye ilk 10–15 ülke arasında yer alsa da, uzun hatlara ve daha yüksek hızlara sahip Çin, İspanya, Japonya gibi ülkelerle aynı seviyede değil. Türkiye’de 2000’li yıllardan sonra yüksek hızlı tren hatları kademeli olarak devreye girdi. Türkiye’nin YHT sistemlerinin toplam uzunluğu yaklaşık 1,200–1,300 km civarında. Ankara-Eskişehir, Ankara-Konya, Ankara-Karaman, İstanbul-Karaman, Eskişehir-İstanbul, Ankara-İstanbul, Ankara-Sivas, Sivas-İstanbul gibi hatlar işletmeye
alındı. Türkiye’deki hızlı trenler maksimum 250 km/s civarına ulaşabiliyor, bazı hatlarda hız kapasitesi ideal olarak kullanılabilse de pratikte ortalama daha düşük seyir hızları görülebiliyor. 17 yılda YHT ile seyahat eden yolcu sayısı 106 milyona ulaştı. 11 ilde ülke nüfusunun yüzde 34,8’ine doğrudan, kombine taşımacılıkla 9 şehre bağlantı sağlayarak toplam 20 şehre ve nüfusun yüzde 51’ine YHT hizmeti sağlanıyor.
Türkiye’de yeni hatlar ve projeler
Ankara–İzmir, Bandırma– Bursa–Osmaneli, Kars–Iğdır– Aralık, Mersin–Gaziantep ve Yerköy–Kayseri gibi projeler, yapımı devam eden veya planlanan hatlar arasında bulunuyor.
Türkiye’nin gelecek projeksiyonu (2025-2028 civarı)
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın planlamasına göre hızlı tren hat uzunluğu:
-2026: 2 bin 769 km
-2027: 4 bin 121 km
-2028: 5 bin 343 km
Hızlı tren-uçak karşılaştırması
Hızlı tren ile uçak süresi İstanbul – Ankara hattı üzerinden kıyaslandığında uçak, şehir merkezleri arasında değilse bile toplam sürede öne geçebilirken; yüksek hızlı tren hava limanı süreçlerini ortadan kaldırması ve konfor faktörleriyle rekabet ediyor.
Örneğin İstanbul’dan Ankara’ya uçuş süresi 1 saat + havalimanı içi süreçler (gidiş–geliş + bekleme) toplam 3-4 saat sürerken, hızlı tren yaklaşık 4,5 – 5 saat sürmekte.
Hız testleri ve rekorlar
Japonya’nın SC Maglev testlerde 600+ km/s üzerine çıktı. Shanghai Maglev ticari olarak 460 km/s’e kadar çıkabiliyor. Avrupa hatlarındaki rekorlar da 300 km/s ve üzeri seviyelerde gerçekleşiyor.