Türkiye’de hava kalitesi ölçüm sonuçları yayımlandı. Son verilere göre bazı kentlerde hava kirliliği insan sağlığını ciddi şekilde tehdit ederken, belirli bölgelerde ise ülkenin en temiz havası bulunuyor.
Hava kirliliği, atmosfere salınan zararlı gazlar, partiküller (özellikle PM2.5 ve PM10), kimyasallar ile biyolojik maddelerin normalin üzerine çıkmasıyla meydana geliyor.
Bu durum havanın doğal yapısını bozar ve insanlar, hayvanlar, bitkiler ile ekosistemi olumsuz etkiliyor.
Başlıca kirleticiler karbon monoksit, azot oksitler, kükürt dioksit, ozon ve ince toz partikülleridir. Doğal kaynaklar (orman yangınları, volkan patlamaları) yanında insan etkinlikleri (sanayi, trafik, ısınma) en önemli nedenlerdir.
PM2.5 kirliliği nedeniyle Türkiye’de yılda yaklaşık 60-63 bin erken ölüm gerçekleşiyor ve ekonomik yükü yıllık 138 milyar dolar düzeyinde. Ana kaynaklar kömür kullanımı, sanayi emisyonları, araç trafiği ve düşük kaliteli yakıtlardır. Kışın ısınma, yazın ise trafik ile sanayi kirliliği artırıyor.
IQAir verileri, İstanbul’un dönem dönem dünyanın en kirli şehirleri arasında yer aldığını ortaya koyuyor.
KİRLİ HAVADA OSMANİYE ZİRVEDE
Listeninin tepesinde, 818 gibi son derece yüksek ve tehlikeli bir AQI değeriyle Osmaniye bulunuyor. Onu izleyen şehirlerde de durum kritik.
Hava kalitesi en kötü olan yerler şöyle sıralanıyor:
Osmaniye: 818
Iğdır: 402
Doğubayazıt: 399
Kadirli: 315
Sivas: 184
Adana: 178
Çankaya: 170
Özellikle ilk dört merkezde hava kalitesi “tehlikeli” ve “çok sağlıksız” kategorisinde.
TÜRKİYE’NİN EN TEMİZ HAVASI MUŞ’TA
Kirlilik haritasının tersine, bazı kentler düşük değerlerle rahat nefes aldırıyor. Listenin en üstünde 3 AQI ile Muş, Türkiye’nin en temiz havasına sahip şehri oldu.
Ardından gelen en iyi hava kalitesine sahip bölgeler:
Muş: 3
Şanlıurfa: 7
Ünye: 10
Bahçelievler: 10
Adıyaman: 21
Aliağa: 22
Aydın: 25
YETKİLİLERDEN ÖNEMLİ UYARI
Yetkililer, özellikle yaşlılar, çocuklar, kronik solunum ve kalp hastalığı olanların dışarıda uzun süre kalmamalarını, ağır egzersizden kaçınmalarını ve mümkünse kapalı alanlarda bulunmalarını tavsiye ediyor.
HAVA KİRLİLİĞİ NASIL AZALTILIR?
Hava kirliliğini düşürmek için bireysel, toplumsal ve politik önlemler alınabilir:
Yenilenebilir enerjiye geçiş → Güneş, rüzgar gibi temiz kaynaklar öncelikli olmalı; fosil yakıtlar (kömür, petrol) azaltılmalı.
Toplu taşıma ve sürdürülebilir ulaşım → Araç kullanımını azaltın, bisiklet veya elektrikli araçları seçin. Egzoz kontrolleri düzenli olsun.
Kaliteli yakıt ve ısınma → Doğalgaz veya temiz yakıtlar kullanın, düşük kaliteli kömürden uzak durun.
Sanayi emisyon kontrolü → Fabrikalara filtre zorunlu kılınmalı, standartlar sıkılaştırılmalı.
Ağaçlandırma ve yeşil alanlar → Bitkiler doğal hava filtresi görevi görür.
Bireysel katkılar → Enerji tasarrufu yapın, atık yakmaktan kaçının, geri dönüşümü teşvik edin.
Türkiye’de temiz hava eylem planları uygulanıyor olsa da daha etkili politikalar ve denetimler şart.