İntifa hakkı ve oturma hakkı: Tapuda farkları, kaldırılması

Emlak Haber Ajansı
6 Min. Okuma

Emekli bir anne baba, oturdukları daireyi bugünden çocuklarının adına geçirmek istiyor. Tek şartları var: Hayatta oldukları sürece o evden kimse onları çıkaramasın. Tapu müdürlüğünde bu isteğin karşılığı genellikle “intifa hakkı saklı tutularak” yapılan devir. Benzer amaçla kullanılan ama sonuçları farklı olan bir başka araç da oturma hakkı. İkisi de mülkiyet değil, mülkiyetin üzerine kurulan sınırlı ayni haklar. Hangisinin seçildiği, evin kiraya verilip verilemeyeceğinden vergiyi kimin ödeyeceğine kadar pek çok şeyi belirliyor.

İntifa hakkı: Kullan, kirala, gelirini al

Türk Medeni Kanunu’nun 794. maddesine göre intifa hakkı, aksine bir düzenleme yoksa sahibine taşınmazdan tam yararlanma yetkisi veriyor. Hak sahibi evi zilyetliğinde tutabiliyor, yönetebiliyor, kullanabiliyor ve gelirinden yararlanabiliyor. Sözleşmede aksi yazmıyorsa hakkın kullanımını başkasına bırakabiliyor. Bu da pratikte evi kiraya verip kira gelirini almak demek.

Yetki kadar yük de var. Olağan bakım ve onarım, işletme giderleri ve taşınmazın vergileri intifa süresince hak sahibine ait. Emlak Vergisi Kanunu’na göre taşınmazda intifa hakkı varsa vergiyi malik değil, intifa hakkı sahibi ödüyor. Yani tapuda malik çocuk görünse bile belediyenin muhatabı intifa hakkı olan ebeveyn oluyor. Hak sahibi evi iyi bir yönetici gibi kullanmak zorunda. Kendi kusuruyla oluşan zarardan sorumlu, olağan kullanımdan doğan yıpranmadan değil.

Oturma hakkı: Yalnızca konut, yalnızca hak sahibi

Oturma hakkı, eski adıyla sükna hakkı, daha dar bir yetki. Kanunun 823. maddesi bu hakkı bir binadan ya da bölümünden konut olarak yararlanma yetkisi diye tanımlıyor ve iki kesin sınır koyuyor: Başkasına devredilemez, mirasçılara geçmez. Oturma hakkı olan kişi evi kiraya veremez, işyeri olarak kullanamaz.

Hak, açıkça şahsa özgü kılınmadıysa sahibi ailesi ve ev halkıyla birlikte oturabiliyor. Giderlerde bir ayrım var: Hak sahibi dairenin tamamını kullanıyorsa olağan bakım ve onarım masrafları ona ait. Evi malikle birlikte paylaşıyorsa bakım ve onarım malikin üzerinde kalıyor.

Kısacası amaç yalnızca “bu evde ömrümün sonuna kadar oturayım” ise oturma hakkı yeterli olabilir. Evden kira geliri elde etmek ya da ileride bakımevine geçildiğinde daireyi kiraya vermek ihtimali varsa intifa hakkı daha esnek.

Tapuda nasıl kuruluyor?

Taşınmaz üzerinde intifa da oturma hakkı da tapu kütüğüne tescille doğuyor. İrtifak hakkı kuran sözleşmeler resmi şekle bağlı olduğu için işlem tapu müdürlüğünde resmi senetle yapılıyor. Başvuru Web Tapu ya da doğrudan müdürlük üzerinden yapılıp randevu alınıyor, harç ve döner sermaye bedeli işlemin türüne göre hesaplanıyor. Taraflar kendi aralarında imzaladığı bir kâğıtla bu hakları kuramıyor.

Senette hakkın hangi bağımsız bölüm üzerinde kurulduğu, süreli mi ömür boyu mu olduğu ve giderlerin nasıl paylaşılacağı açık yazılmalı. Gerçek kişilerde intifa hakkı en geç hak sahibinin ölümüyle sona eriyor, daha kısa bir süre de kararlaştırılabiliyor. Tüzel kişiler lehine kurulan intifa ise en çok yüz yıl sürebiliyor. Tapuya tescil edilen hak sonraki maliklere karşı da geçerli. Çocuk daireyi satsa bile alıcı, evi intifa hakkıyla yüklü olarak devralıyor.

Evi çocuğa devrederken intifayı saklı tutmak

Bu işlemde çocuğa “çıplak mülkiyet” geçiyor, kullanma ve yararlanma yetkisi ebeveynde kalıyor. Kanun bu tür devirlerde ebeveyni korumak için küçük ama önemli bir ayrıntı da içeriyor. İntifa hakkı kendisinde kalmak üzere bağış yapan kişiden malik güvence isteyemiyor (TMK 809).

İşin iki hassas yanı var. Birincisi vergi. Devir bağış olarak yapılıyorsa veraset ve intikal vergisi gündeme geliyor. Anne, baba, eş ve çocuk arasındaki bağışlarda tarife oranlarının yarısı uygulanıyor. İkincisi miras. Diğer çocuklar bu devri ileride saklı paylarını zedeleyen bir kazandırma olarak görüp tenkis davası açabilir. Devir satış gibi gösterilmişse muris muvazaası iddiasıyla tapu iptali isteyebilir. Yargıtay intifanın saklı tutulmasını tek başına muvazaa kanıtı saymıyor, ama bedelin ödenip ödenmediği, diğer mirasçılarla ilişkiler gibi olgularla birlikte değerlendiriyor. Bu yüzden devri gerçek adıyla yapmak ve gerekçesini belgelemek, aile içi davaları baştan azaltıyor.

Hak nasıl kaldırılıyor?

Hak sahibinin ölümüyle intifa ya da oturma hakkı sona eriyor, ama tapudaki kayıt kendiliğinden silinmiyor. Medeni Kanun’un 796. maddesine göre süre dolması, vazgeçme ya da ölüm, malike tescilin terkinini isteme yetkisi veriyor. Pratikte malik, ölüm belgesiyle tapu müdürlüğüne başvurup kaydı sildiriyor.

Hak sahibi hayattaysa ve vazgeçmek istiyorsa tapuda terkin talebinde bulunabiliyor. Kanuni mirasçılar dışındaki bir malik lehine karşılıksız feragatte ayrıca harç doğabildiğini de hesaba katmak gerekiyor. Sona erme sebebi tartışmalıysa ya da hak sahibi ya da mirasçıları terkine yanaşmıyorsa malik terkin davası açıyor. Yargıtay’a göre bu davayı malik açıyor, dava hak sahibine, o ölmüşse mirasçılarına yöneltiliyor. Tapu müdürlüğü davalı olmuyor.

Sağ kalan eşe özel bir kapı

Medeni Kanun bu hakları yalnızca sözleşmeyle değil, mal rejiminin tasfiyesinde de tanıyor. 240. madde, eşini kaybeden kişinin birlikte yaşadıkları ve ölen eşe ait olan konut üzerinde, katılma alacağına mahsup edilmek üzere intifa ya da oturma hakkı istemesine imkân veriyor. Aile konutunu korumak isteyen eşler için bu madde, mirasçılarla yapılacak paylaşım görüşmelerinde ciddi bir dayanak.

Bu Makaleyi Paylaş
Yorum yapılmamış