Kiralık bir dairede yaşayan herkesin bir noktada karşılaştığı soru aynıdır: Apartman yönetiminden gelen ödeme listesindeki kalemlerin hangisi kiracıya, hangisi ev sahibine aittir? Aylık aidat, asansör bakımı, çatı onarımı, dış cephe boyası ya da “demirbaş” adıyla istenen ek para… Bu kalemler karıştırıldığında hem kiracı ile ev sahibi arasında hem de yönetimle taraflar arasında gereksiz gerginlikler çıkabiliyor. Bu rehberde, Türk Borçlar Kanunu ve Kat Mülkiyeti Kanunu çerçevesinde genel kabul gören ayrımı sade bir dille anlatıyoruz.
Temel ilke: Kullanım gideri kiracıya, mülkiyet gideri ev sahibine
Ayrımın özü oldukça basittir. Konutu kullanmaktan doğan, dönemsel ve olağan giderler kural olarak kiracıya aittir. Türk Borçlar Kanunu’nun 341. maddesi, konut kiralarında ısıtma, aydınlatma ve su gibi kullanım giderlerinin kiracı tarafından ödeneceğini düzenler. Buna karşılık taşınmazın varlığını sürdürmesi, değerini koruması ya da artırması için yapılan harcamalar mülkiyetle ilgilidir ve kiraya verenin, yani ev sahibinin üzerindedir.
Kanun ayrıca kiracının, kiralananın olağan kullanımı için gereken temizlik ve küçük bakım giderlerini karşılamasını öngörür. Ev sahibi ise konutu sözleşme süresince kullanıma elverişli halde tutmakla yükümlüdür. Bu iki yükümlülük birlikte düşünüldüğünde, hangi masrafın kime ait olduğu çoğu zaman netleşir.
Kiracının ödediği başlıca kalemler
Aylık olağan aidat, kiracının sorumluluğundaki en bilinen kalemdir. Bu aidatın içinde genellikle şu giderler yer alır:
- Ortak alanların elektrik ve su tüketimi
- Merkezi sistemlerde ısınma ve sıcak su payı
- Kapıcı veya görevli ücreti ile temizlik giderleri
- Asansörün periyodik bakımı ve küçük arızaların giderilmesi
- Bahçe bakımı, ilaçlama, çöp toplama gibi rutin hizmetler
Bunlar, binada yaşayan kişinin günlük kullanımına doğrudan hizmet eden giderlerdir. Daire boş kalsa bile bu tür giderlerin bir bölümü oluşur; ancak kiracı orada oturduğu sürece kullanım ondan kaynaklandığı için ödeme yükü de ona geçer.
Ev sahibinin üstlendiği masraflar
Binanın yapısını ve değerini ilgilendiren harcamalar ise ev sahibine aittir. Çatının yenilenmesi, dış cephe mantolaması, asansörün tamamen değiştirilmesi, su ya da elektrik tesisatının baştan yenilenmesi, yeni bir otopark veya güvenlik sistemi kurulması bu gruba girer. Bu harcamalar daireye kalıcı bir değer kattığı için, kiracının birkaç yıl sonra taşınacak olması bu yükü ona yüklemeyi haklı kılmaz.
Kat malikleri kurulunun yatırım, yenileme ya da ihtiyat fonu adı altında topladığı ek ödemeler de genellikle bu kapsamda değerlendirilir. Dairenin kendisinde ortaya çıkan ve kiracının kusurundan kaynaklanmayan ciddi arızalar, örneğin kombinin ömrünü doldurması veya duvarın içindeki tesisatın patlaması da ev sahibinin sorumluluğundadır.
“Demirbaş” adı tek başına belirleyici değil
Yönetimlerin hesap tablolarında sıkça görülen “demirbaş” ifadesi, masrafın niteliğini tek başına ortaya koymaz. Bu başlık altında yeni bir hidrofor alımı da olabilir, sıradan bir onarım da. Bu nedenle tartışma çıktığında kalemin adına değil, paranın ne için harcandığına bakmak gerekir. Kat malikleri kurulu kararını, harcamanın faturasını ve hangi döneme ait olduğunu görmek, sorumluluğun kime ait olduğunu anlamanın en sağlıklı yoludur.
Yönetim parayı kimden isteyebilir?
Kat Mülkiyeti Kanunu’na göre ortak giderlerden yönetim karşısında öncelikle kat maliki, yani ev sahibi sorumludur. Kiracının yönetime karşı sorumluluğu ise kanunda sınırlandırılmıştır ve ödemekle yükümlü olduğu kira bedelini aşamaz. Uygulamada yönetimler aidatı doğrudan kiracıdan tahsil eder; fakat kiracı ödemezse yönetim ev sahibine başvurabilir. Ev sahibi de ödediği tutarı sözleşmeye göre kiracıdan talep edebilir.
Sözleşmede neye dikkat edilmeli?
Anlaşmazlıkların büyük bölümü, kira sözleşmesinin bu konuda sessiz kalmasından doğar. İmza aşamasında aidat tutarının ve neleri kapsadığının açıkça yazılması, olağanüstü giderlerin kime ait olacağının belirtilmesi işleri kolaylaştırır. Ancak sözleşmeye konan her hükmün geçerli olmayabileceğini, kiracı aleyhine kanunun emredici kurallarına aykırı düzenlemelerin hükümsüz sayılabileceğini de unutmamak gerekir.
Ödemelerin dekontla ya da yönetimin verdiği makbuzla yapılması, yıllık işletme projesinin bir kopyasının istenmesi de olası tartışmalarda elinizi güçlendirir.
Kısa bir kontrol listesi
- Aylık olağan aidat ve tüketim payları: Kiracı
- Rutin bakım, temizlik, görevli ücreti: Kiracı
- Büyük onarım, yenileme, değer artıran yatırım: Ev sahibi
- Yatırım veya ihtiyat fonu adıyla toplanan ek ödeme: Genellikle ev sahibi
- Kiracının kusuruyla oluşan hasar: Kiracı
Somut bir uyuşmazlıkta tutarlar yüksekse ya da harcamanın niteliği tartışmalıysa, bir avukattan veya bölgenizdeki tüketici ve kiracı derneklerinden destek almak en doğru adım olacaktır.

