Kiracı kirayı geciktiriyor, ev sahibi yeni dönemde ne kadar zam yapabileceğini tartışıyor, taşınan kiracı depozitosunu geri alamıyor. Bu anlaşmazlıklardan biri mahkemeye gidecekse ilk durak artık hakim değil, adliyedeki arabuluculuk bürosu. 1 Eylül 2023’ten bu yana kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartı. Bu adımı atlayarak açılan dava, karşı tarafa tebliğ bile edilmeden usulden reddediliyor.
Kural nereden geliyor, neleri kapsıyor?
Kira uyuşmazlığında arabuluculuk zorunluluğu, 7445 sayılı Kanunla 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’na eklenen 18/B maddesinde yer alıyor. Madde, kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıkları tek tek saymadan, genel olarak arabuluculuğa bağlıyor. Kira tespiti, birikmiş kira alacağı, ihtiyaç ya da yeni malik gerekçesiyle tahliye, depozitonun iadesi, kiracının evde yaptığı masrafları geri istemesi gibi davalar bu çerçevede değerlendiriliyor.
Aynı madde Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan, komşuluk hukukundan ve ortaklığın giderilmesinden doğan uyuşmazlıkları da kapsıyor. Aidat borcu yüzünden yönetimle davalık olacak bir kat maliki de aynı kapıdan geçmek zorunda.
Tek istisna: İcra dairesinden tahliye
Kanun bir istisna tanıyor: Kiralanan taşınmazın İcra ve İflas Kanunu’na göre ilamsız icra yoluyla tahliyesi. Geçerli bir tahliye taahhütnamesine dayanan ya da kira borcu nedeniyle icra dairesinden başlatılan tahliye takiplerinde arabulucuya gitmek gerekmiyor. Ev sahibi icra yerine doğrudan tahliye davası açmayı seçerse ise şart yeniden devreye giriyor.
Başvuru nereye ve nasıl yapılıyor?
Başvuru, uyuşmazlığa bakacak yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılıyor. Büro kurulmamış yerlerde bu iş, görevlendirilen sulh hukuk mahkemesinin yazı işleri müdürlüğünde yürüyor. Başvuruyu kiracı da ev sahibi de yapabilir; avukatla gitmek zorunlu değil.
Başvuran kişi kendi iletişim bilgilerini, elindeyse karşı tarafın telefonunu ve adresini büroya veriyor. Büro, resmi kayıtlardan adres ve telefon araştırmaya yetkili. Arabulucuyu büro, adalet komisyonuna bildirilen listeden belirliyor. Taraflar listedeki bir isim üzerinde anlaşırsa o kişi görevlendiriliyor. Arabulucu tarafları telefon, mesaj ya da başka bir yolla bilgilendirip ilk toplantıya çağırıyor. Taraf avukatla temsil ediliyor olsa bile kendisine de ayrıca haber veriliyor.
Karşı taraf, başvurunun yanlış büroya yapıldığını düşünüyorsa en geç ilk toplantıda itiraz edebilir. Dosya sulh hukuk mahkemesine gidiyor, mahkeme bir hafta içinde yetkili büroyu kesin olarak belirliyor.
Süreç en fazla dört hafta
Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde dosyayı sonuçlandırmak zorunda. Zorunlu hallerde bu süreyi en fazla bir hafta uzatabiliyor. Sonunda anlaşma olsa da olmasa da bir son tutanak düzenleniyor; dava açacak taraf bu tutanağın aslını ya da arabulucunun onayladığı örneğini dilekçesine eklemek zorunda.
Bekleme süresi hak kaybına yol açmıyor. Büroya başvurulduğu günden son tutanağın düzenlendiği güne kadar zamanaşımı duruyor, hak düşürücü süreler işlemiyor. Kira döneminin bitimine bağlı bir süre içinde tahliye davası açmayı planlayan ev sahibi için bu ayrıntı hayati: Arabuluculukta geçen günler o süreden yemiyor.
İlk toplantıya gitmemenin faturası
“Nasılsa anlaşamayacağız” diyerek davete uymamak pahalıya patlayabilir. Geçerli bir mazereti olmadan ilk toplantıya gelmeyen taraf son tutanakta adıyla belirtiliyor. Sonra açılan davada kısmen ya da tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemesi gereken yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutuluyor. Lehine hükmedilecek vekalet ücreti de yarıya iniyor. İki taraf da ilk toplantıya katılmazsa, açılacak davada herkes kendi masrafını üstleniyor.
Anlaşma çıkarsa ne oluyor?
Taraflar uzlaşırsa anlaşma belgesi düzenleniyor. Kira uyuşmazlıklarında bu belgeye icra edilebilirlik şerhi alınması zorunlu; şerh sulh hukuk mahkemesinden alınıyor. Şerhli belge, mahkeme kararı gibi icraya konulabiliyor. “Kiracı evi 31 Mart’ta boşaltacak” ya da “nisandan itibaren aylık kira şu tutar olacak” diye yazılan bir madde yerine getirilmezse, yeni bir davaya gerek kalmadan icra yoluna gidilebiliyor.
Anlaşmaya varılan konularda taraflar sonradan dava açamıyor. Bu yüzden imzadan önce tarih, tutar, ödeme günü, artış yöntemi ve evin hangi durumda teslim edileceği tek tek yazılmalı. “Kira makul oranda artırılacak” gibi yoruma açık bir cümle, birkaç ay sonra yeni bir kavganın tohumu olur.
Arabulucunun ücretini kim ödüyor?
Anlaşma sağlanırsa ücret resmi tarifeye göre hesaplanıyor ve aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca yarı yarıya ödeniyor. Taraflara ulaşılamazsa, kimse toplantıya gelmezse ya da iki saatten kısa süren görüşme anlaşmasız biterse iki saatlik ücreti Adalet Bakanlığı bütçesi karşılıyor. Bu tutar yargılama giderlerinden sayıldığı için, davayı kaybeden tarafın önüne sonradan gelebiliyor.
Masaya hazırlıklı oturun
Toplantıya kira sözleşmesi, ödeme dekontları, varsa ihtarname ve evin durumunu gösteren fotoğraflarla gitmek elinizi güçlendiriyor. Kira bedeli tartışılıyorsa aynı sokaktaki benzer dairelerin ilanlarını yanınızda bulundurmak da işe yarar. Arabulucu hakem değil, karar vermiyor; tarafların ortak bir noktada buluşmasına yardımcı oluyor. Uzlaşma çıkmazsa elinizdeki son tutanakla mahkeme yolu açık.

