Kış geldiğinde çoğumuz kalorifer peteğinin başına çekilip termometredeki eksi beş dereceden şikâyet ederiz. Oysa dünyanın bazı köşelerinde eksi kırk derece sıradan bir ocak sabahı sayılıyor; çocuklar okula yine gidiyor, pazar tezgâhları yine kuruluyor. Buralarda soğuk yalnızca hava durumu değil, evlerin nasıl yapılacağını, mezarların nereye kazılacağını, hatta bir kasabanın yerinden taşınıp taşınmayacağını belirleyen bir güç. Aşağıda, hikâyesi en az iklimi kadar şaşırtıcı altı soğuk yerleşimi topladık.
- 1. Oymyakon, Rusya: Kuzey yarımkürenin soğuk rekoru
- 2. Yakutsk, Rusya: Kazıklar üzerinde yükselen şehir
- 3. Utqiaġvik, ABD: Güneşin iki ay doğmadığı kasaba
- 4. Longyearbyen, Norveç: Mezar kazılamayan kasaba
- 5. Kiruna, İsveç: Yerinden taşınan şehir
- 6. Ulan Batur, Moğolistan: Dünyanın en soğuk başkenti
- Yola çıkmadan önce bilinmesi gerekenler
1. Oymyakon, Rusya: Kuzey yarımkürenin soğuk rekoru
Yakutistan’ın içlerinde, birkaç yüz kişinin yaşadığı bu köy, 6 Şubat 1933’te ölçülen eksi 67,7 derece ile kuzey yarımkürenin en düşük sıcaklık rekorunu elinde tutuyor. Guinness Dünya Rekorları, Oymyakon’u bu yüzden insanların sürekli yaşadığı en soğuk yer olarak kayda geçirmiş. Ocak ayında günlük ortalamanın eksi 46 derece civarında seyrettiği köyde, arabaların motorunun gün boyu çalışır halde bırakılması alışılmış bir manzara; kapatılan motoru yeniden çalıştırmak çoğu zaman mümkün olmuyor. İşin ironik tarafı, köyün adının yerel dilde “donmayan su” anlamına geldiğinin söylenmesi; yakınlardaki sıcak su kaynakları kışın bile buz tutmuyor.
2. Yakutsk, Rusya: Kazıklar üzerinde yükselen şehir
Oymyakon’a giden yolculuk genellikle Yakutistan’ın başkenti Yakutsk’tan başlıyor. 1632’de kurulan ve 2021 sayımına göre 355 binden fazla nüfusu olan şehir, kalıcı donmuş toprak üzerine kurulmuş dünyanın en büyük kenti. Binaların çoğu doğrudan zemine değil, toprağa çakılmış beton kazıkların üzerine oturuyor. Sebebi basit ama hayati: Evin sıcaklığı alttaki buzlu toprağı eritirse bina çökmeye başlıyor. Kazıkların arasındaki boşluk, soğuk havanın yapının altından akıp gitmesini sağlıyor. Şehrin yanından akan Lena Nehri ise kışın öyle sağlam donuyor ki üzeri karşı kıyıya geçen araçlar için buz yoluna dönüşüyor.
3. Utqiaġvik, ABD: Güneşin iki ay doğmadığı kasaba
Alaska’nın en kuzey ucundaki bu kasaba, eski adıyla Barrow, her yıl kasım ortasında güneşe veda ediyor ve onu ancak ocağın sonlarına doğru yeniden görüyor. Aradaki yaklaşık 65 gün boyunca güneş ufkun üzerine hiç çıkmıyor. Bu, kasabanın zifiri karanlıkta kaldığı anlamına gelmiyor; öğle saatlerinde gökyüzü birkaç saatliğine mavimsi bir alacakaranlıkla aydınlanıyor. Nüfusunun büyük bölümünü İnupiat halkının oluşturduğu Utqiaġvik’te balina avı kültürü hâlâ yaşıyor ve sahilde balina kemiklerinden yapılmış kemer, kasabanın en çok fotoğraflanan köşesi.
4. Longyearbyen, Norveç: Mezar kazılamayan kasaba
Svalbard Takımadaları’nın merkezi Longyearbyen’in belki de en tuhaf kuralı mezarlıkla ilgili. Kasabanın küçük mezarlığı yaklaşık 70 yıldır yeni gömü kabul etmiyor, çünkü donmuş toprakta cesetlerin çürümediği fark edildi. Bir başka ilginç ayrıntı kutup ayılarıyla ilgili: Kasaba sınırlarının dışına çıkan herkesin ayılara karşı koruma tedbiri alması gerekiyor ve vali ofisinin kurallarına göre bu, çoğu durumda yanında tüfek taşımak demek. Fotoğraflarda görülen ve yamaçlara dizilmiş ahşap direkler, kasabanın kömür madenciliği geçmişinden kalan eski teleferik hattının kalıntıları.
5. Kiruna, İsveç: Yerinden taşınan şehir
İsveç Laponyası’ndaki Kiruna, bir şehrin gerçekten taşınabileceğini gösteren nadir örneklerden biri. Kentin altındaki dev demir cevheri madeni genişledikçe zemin çatlamaya başlayınca, maden şirketi LKAB ve belediye şehir merkezini birkaç kilometre doğuya kaydırma kararı aldı. Bu dönüşümün en çarpıcı anı 19-20 Ağustos 2025’te yaşandı: 1912’de yapılan ve 672 tonu aşan ahşap Kiruna Kilisesi, özel olarak hazırlanmış beş kilometrelik bir güzergâh boyunca tek parça halinde, iki günde yeni yerine taşındı. Kış aylarında kutup gecesi ve kuzey ışıkları, bu ilginç şehre gelmek için ayrı bir sebep oluşturuyor.
6. Ulan Batur, Moğolistan: Dünyanın en soğuk başkenti
Deniz seviyesinden yaklaşık 1.300 metre yükseklikteki Ulan Batur, kış aylarında dünyanın en soğuk başkenti olarak anılıyor. Ocak ayında havalimanında ölçülen ortalama sıcaklık eksi 23 derece civarında, gece ise termometrenin eksi 35’in altına inmesi şaşırtıcı değil. Buna rağmen gökyüzü çoğu gün masmavi; Moğolistan kurak iklimi nedeniyle bol güneşli bir ülke. Şehrin çevresindeki bozkırda geleneksel keçe çadırlarda, yani gerlerde yaşayan aileler, bu soğuğa yüzyıllardır aynı yöntemle direniyor: kalın keçe katmanları ve çadırın ortasında hiç sönmeyen bir soba.
Yola çıkmadan önce bilinmesi gerekenler
Bu rotaların çoğunda kış, yılın en karanlık ve en zorlu dönemi. Kuzey ışıklarını ya da kutup gecesini görmek isteyenler için kasım ile şubat arası ideal; günlerin uzadığı mart ve nisan ise karla kaplı manzarayı aydınlıkta görmek isteyenlere daha uygun. Longyearbyen’e Oslo ve Tromsø üzerinden, Kiruna’ya Stockholm’den uçakla ya da gece treniyle ulaşılabiliyor. Hangi rotayı seçerseniz seçin, katmanlı giyinmek, yüzü ve parmak uçlarını korumak ve hava koşullarına göre esnek bir program yapmak, bu soğuk diyarlarda keyifli bir yolculuğun ön koşulu.

