BDDK’nın 20 Kasım’da yayımlanan kararıyla tek evi olanların ikinci konut alımında kredi tavanı ilk ev alanlarla eşitlendi. Ancak tavanın yükselmesi, şubeye giden herkesin bu tutarı alacağı anlamına gelmiyor. BDDK’nın belirlediği oranlar bankanın verebileceği en yüksek tutarı gösteriyor; kimin ne kadar kredi alacağına ise banka, gelir ve borç durumunun yanında büyük ölçüde başvuru sahibinin kredi geçmişine bakarak karar veriyor. Bu geçmişin özeti de Findeks Kredi Notu.
Not neyi ölçüyor?
Kredi Kayıt Bürosu’na bağlı Findeks’in hesapladığı not, kişinin önümüzdeki 12 ayda borcunu ödeme olasılığını tahmin etmeye yönelik. Skala 1 ile 1900 arasında; 1 en riskli, 1900 en az riskli puanı ifade ediyor. Hesaplamada bireysel krediler, kredi kartları ve kredili mevduat hesapları dikkate alınıyor.
Findeks, notu oluşturan dört bileşenin ağırlığını açıkça paylaşıyor. Kredili ürünleri kullanma ve ödeme alışkanlıkları notun yüzde 45’ini belirliyor. Mevcut hesap ve borç durumu yüzde 32, kredi kullanım yoğunluğu yüzde 18, yeni kredili ürün açılışları ise yüzde 5 ağırlığa sahip. Yani notun neredeyse yarısı geçmişte ödemelerin gününde yapılıp yapılmadığına bağlı.
Bir günlük gecikme bile iz bırakıyor
Kart borcunu ya da kredi taksitini son ödeme tarihinden sonra ödemek, notu olumsuz etkileyen ilk etken. Findeks’in açıklamasına göre bankalar gecikmeyi Kredi Kayıt Bürosu’na bildiriyor ve not bu bildirimle birlikte düşmeye başlıyor. Asgari ödemenin yapılmaması da aynı sonucu doğuruyor.
Kayıtların ne kadar süre görüneceği de 2024’te değişti. Findeks’in risk raporu kurallarına göre 26 Mart 2024 ve sonrasında kapanan hesaplar, kapanış, kanuni takip, tahsil ya da varlık yönetim şirketine devir tarihlerinden bugüne en yakın olanı esas alınarak 10 yıl boyunca raporda yer alıyor. Bu tarihten önce kapanan ve 1 Mart 2024 itibarıyla beş yıllık süresi dolmuş hesaplar ise raporda gösterilmiyor. Kısacası borcu sonradan kapatmak, geçmişteki gecikme kaydını hemen silmiyor.
Sorgulamak notu düşürmüyor
Kredi notunu öğrenmek, hatta aynı dönemde birkaç kez sorgulamak notu etkilemiyor. Findeks, bankalara yapılan kredi başvurusunun da notu olumsuz etkilemediğini belirtiyor. Notu oynatan, başvurunun ardından yeni bir kredili ürünün açılması. Bu kalemin ağırlığı yüzde 5 ile sınırlı olsa da konut kredisi başvurusundan kısa süre önce art arda kart ya da ihtiyaç kredisi açmak, bankanın gözünde borç yükünü de artırıyor.
Limit kullanımı da önemli. Findeks, toplam limitin yüzde 10-15’i civarında harcama yapılmasını öneriyor. Kartların sürekli sınıra dayanması, ödemeler gününde yapılsa bile kullanım yoğunluğu bileşeninde aleyhe işliyor.
Notu hiç olmayanlar
Konut kredisi başvurusunda sık karşılaşılan durumlardan biri de notun hiç hesaplanamaması. Findeks’e göre kişinin kredili ürünü yoksa, 3 aydan eski bir kredi ya da kredi kartı bulunmuyorsa veya son bir yılda aktif kredili ürünü olmamışsa not oluşmuyor. 18 yaşından küçükler için de not hesaplanmıyor.
Daha ciddi tablolar da aynı sonucu doğuruyor. Son ödeme tarihinin üzerinden 90 gün geçmiş ve ödenmemiş bir kredi borcu bulunması ya da son 12 ay içinde bir hesabın varlık yönetim şirketine devredilmiş olması halinde de not hesaplanmıyor. Hiç borçlanmamış olmak, sanıldığı gibi otomatik olarak “temiz sicil” avantajı sağlamıyor; bankanın önünde ölçülebilir bir ödeme geçmişi bulunmuyor.
Başvurudan önce rapora bakın
Konut kredisi gibi uzun vadeli bir borçlanmaya girmeden önce Findeks Risk Raporu’na bakmak, sürprizleri önlemenin en kolay yolu. Rapor, son 10 yıl içinde kapanmış ve hâlen açık olan tüm kredi, kart ve kredili mevduat hesaplarının limit ve borç bilgilerini, ödeme performansını ve varsa gecikmedeki ya da kanuni takipteki hesapları gösteriyor. Raporda size ait olmayan bir kayıt görülürse itiraz edilebiliyor.
Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi raporu ise e-Devlet üzerinden alınabiliyor. Bu rapor kredi limit ve borç bilgilerini, çek ve senet kayıtlarını ve bireysel kredi başvurularını içeriyor; Findeks Kredi Notu’nu göstermiyor. İki raporu birlikte incelemek, bankanın masaya koyacağı tabloyu önceden görmeyi sağlıyor.
Notu yükseltmek zaman alan bir iş. Kredi başvurusunu birkaç ay sonraya planlayanlar için en etkili adımlar belli: bütün ödemeleri gününde yapmak, kart borçlarını limitin küçük bir kısmında tutmak ve başvuru öncesinde yeni kredili ürün açmamak. Kredi tavanı yükselse de bankaların başvuruyu değerlendirirken gelirle birlikte en çok baktığı göstergelerden biri bu not olmaya devam ediyor.

