Kapıya bir gün yeni bir yüz gelir: “Evi satın aldım, artık ev sahibiniz benim.” Kiracılar için bu cümle çoğu zaman endişeyle karşılanıyor; akla gelen ilk soru, evden hemen çıkmak zorunda kalıp kalmayacakları. Yeni malik açısından ise sorular farklı: Mevcut kira sözleşmesine uymak zorunda mı, evi kendisi için ne zaman kullanabilir? Kiradaki ev satıldığında tarafların hak ve yükümlülüklerini Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde derledik.
Kira sözleşmesi satışla sona ermez
Konunun temel kuralı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 310. maddesinde yer alıyor: Sözleşmenin kurulmasından sonra kiralanan herhangi bir sebeple el değiştirirse, yeni malik kira sözleşmesinin tarafı olur. Yani ev satıldığında kira sözleşmesi bitmiyor; eski ev sahibinin yerini, sözleşmedeki haklar ve borçlarla birlikte yeni malik alıyor.
Bu kural yalnızca satış için değil; miras, bağış ya da cebri icra yoluyla satış gibi diğer el değiştirme hâllerinde de geçerli. Kanun, kamulaştırmaya ilişkin hükümleri ise ayrık tutuyor.
Kiracının durumu: Neler değişmez?
Ev el değiştirdiğinde kiracı açısından sözleşmenin şartları olduğu gibi devam ediyor:
- Kira bedeli, ödeme günü ve sözleşme süresi aynen geçerli.
- Yeni malik, satın aldığı için kirayı tek taraflı olarak artıramaz. Yenilenen dönemlerdeki artışlar, önceki malik döneminde olduğu gibi kanundaki kurallara tabi.
- Sözleşmede yer alan diğer hükümler, kiracı aleyhine olmamak kaydıyla yeni malik için de bağlayıcı.
- Belirli süreli konut kira sözleşmelerinde kiracı, süre bitiminden en az on beş gün önce bildirimde bulunmadıkça sözleşme aynı koşullarla bir yıl uzamış sayılıyor. Bu kural yeni malik döneminde de işliyor; malik, yalnızca sürenin bitmesine dayanarak sözleşmeyi sona erdiremiyor.
Pratik bir öneri: Satışı öğrenen kiracının, kiranın bundan sonra kime ve hangi hesaba ödeneceğini yeni malikten yazılı olarak teyit etmesi, ileride doğabilecek “ödeme yapılmadı” tartışmalarının önüne geçer.
Yeni malikin ihtiyaç nedeniyle tahliye hakkı
Yeni malike tanınan en önemli hak, TBK 351’de düzenlenen gereksinim nedeniyle tahliye. Evi sonradan edinen kişi, evi kendisi, eşi, altsoyu, üstsoyu ya da kanunen bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler için konut veya işyeri olarak kullanma zorunluluğu varsa kira sözleşmesini dava yoluyla sona erdirebiliyor. Kanun bunun için iki ayrı yol öngörüyor:
- Bildirim ve altı ay: Yeni malik, edinme tarihinden itibaren bir ay içinde ihtiyaç durumunu kiracıya yazılı olarak bildirirse, edinmeden itibaren altı ay sonra açacağı davayla sözleşmeyi sona erdirebiliyor.
- Sözleşme süresinin sonu: Yeni malik dilerse bu hakkı, kira sözleşmesinin süresinin bitiminden itibaren bir ay içinde açacağı dava ile de kullanabiliyor.
Bir aylık bildirim süresini kaçıran yeni malik ilk yolu kullanamıyor, ancak ikinci yol açık kalıyor. Her iki durumda da tahliye kendiliğinden gerçekleşmiyor; mahkeme kararı gerekiyor. İhtiyacın gerçek, samimi ve zorunlu olması aranıyor ve bunu ispat yükü malikte.
Dava öncesi arabuluculuk ve diğer sınırlar
Tahliye davası açmadan önce de arabulucuya başvurmak gerekiyor. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18/B maddesine göre kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda arabuluculuk, ilamsız icra yoluyla tahliye hâlleri dışında dava şartı. Taraflar arabulucu önünde bir boşaltma tarihi ya da başka bir çözüm üzerinde anlaşabilir.
Kanun, ihtiyaç gerekçesinin kötüye kullanılmasına karşı da bir önlem öngörüyor. TBK 355’e göre gereksinim amacıyla evi boşalttıran malik, haklı bir sebep olmadıkça evi üç yıl geçmeden eski kiracısından başkasına kiralayamıyor. Bu kurala aykırı davranan malik, eski kiracıya son kira yılında ödenen bir yıllık kira bedelinden az olmamak üzere tazminat ödemekle yükümlü.
Ayrıca TBK 354 uyarınca dava yoluyla tahliyeye ilişkin hükümler kiracı aleyhine değiştirilemiyor. Yani satış sözleşmesine ya da yeni malikle imzalatılmak istenen bir belgeye konan “ev satılırsa kiracı derhâl çıkar” gibi ifadeler, kanunda öngörülen koruma karşısında tartışmalı hâle geliyor.
Kira şerhinin rolü
TBK 312, taşınmaz kiralarında kiracılık hakkının tapu siciline şerh edilebileceğini düzenliyor. Şerh, kira ilişkisinin tapu kaydında görünmesini sağladığı için evi almayı düşünen kişiler, taşınmazın kiracılı olduğunu daha baştan öğrenebiliyor. Alıcıların da tapu kaydındaki şerhleri incelemesi ve kira sözleşmesinin bir örneğini satıcıdan istemesi önem taşıyor.
Kiracılı ev alacaklara ve kiracılara kısa notlar
- Alıcı: Evi kendiniz kullanmak istiyorsanız, mevcut kira sözleşmesinin süresini ve bitiş tarihini önceden öğrenin; tapu devrinden sonraki bir aylık bildirim süresini kaçırmayın.
- Alıcı: Bildirimi ispatlanabilir bir yolla, örneğin noter aracılığıyla yapmak ileride çıkabilecek tartışmaları azaltır.
- Kiracı: Satış haberi gelince panik yapmayın; sözleşmeniz devam ediyor ve tahliye ancak kanundaki koşullar ve mahkeme kararıyla mümkün.
- Kiracı: Kira ödemelerinizi banka üzerinden yapın, sözleşmenizi ve yazışmaları saklayın.
Son söz
Kiradaki evin satılması, kira ilişkisini bitirmiyor; yalnızca ev sahibinin değişmesi anlamına geliyor. Yeni malikin ihtiyaç nedeniyle tahliye hakkı ise kanunda sıkı sürelere ve şartlara bağlanmış durumda. Hem alıcının hem kiracının bu süreleri bilmesi, sürecin anlaşmazlığa dönüşmeden yönetilmesini kolaylaştırır. Somut durumlarda bir avukattan destek almak, hak kaybı yaşamamanın en güvenli yolu.

