Yıllardır aynı evde oturan bir kiracı ile kirasının piyasanın çok altında kaldığını düşünen bir ev sahibi… Bu tablo, bugün sulh hukuk mahkemelerinin en sık karşılaştığı uyuşmazlıklardan birinin başlangıç noktası. Taraflar yeni kira bedelinde anlaşamadığında devreye kira tespit davası giriyor. Peki bu dava ne zaman açılabilir, “5 yıl kuralı” tam olarak ne anlama geliyor ve mahkeme yeni kirayı neye göre belirliyor? Türk Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümleri üzerinden adım adım derledik.
Kira tespit davası nedir?
Kira tespit davası, yenilenen kira dönemi için ödenecek kira bedelinin mahkeme tarafından belirlenmesini sağlayan dava. Dayanağı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 344 ve 345. maddeleri. Kanun davayı yalnızca ev sahibine tanınmış bir hak olarak düzenlemiyor; “kira bedelinin belirlenmesine ilişkin dava” ifadesini kullanıyor. Uygulamada ise davayı çoğunlukla kirayı artırmak isteyen ev sahibi açıyor.
Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklara, dava değerine bakılmaksızın sulh hukuk mahkemeleri bakıyor. Bu nedenle kira tespit davası da taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde görülüyor.
İlk beş yılda kural: TÜFE sınırı
TBK 344’ün ilk fıkrasına göre tarafların yenilenen kira dönemleri için yaptıkları artış anlaşmaları, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki (TÜFE) on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerli. Sözleşmede bu konuda bir hüküm yoksa, kira bedelini yine aynı sınırı aşmamak kaydıyla, kiralananın durumunu göz önüne alarak hâkim hakkaniyete göre belirliyor.
Kısacası ilk beş yıl içinde açılan bir kira tespit davasında mahkeme, TÜFE’nin on iki aylık ortalamasındaki değişimin üzerine çıkamıyor. Sözleşmede bu oranın altında bir artış kararlaştırılmışsa, kural olarak o oran uygulanıyor.
5 yıl kuralı: Emsal kira devreye giriyor
Davanın asıl önem kazandığı yer, maddenin üçüncü fıkrası. Kanuna göre beş yıldan uzun süreli ya da beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde ve bundan sonraki her beş yılın sonunda, yeni kira yılında uygulanacak bedeli hâkim belirliyor. Bu belirlemede tarafların bir artış anlaşması yapıp yapmadığına bakılmıyor.
Hâkim burada üç ölçütü birlikte değerlendiriyor:
- TÜFE’deki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı,
- kiralananın durumu,
- emsal kira bedelleri.
Bu şekilde hakkaniyete uygun olarak belirlenen yeni kira, sonraki yıllarda yeniden TÜFE sınırına bağlı olarak artırılabiliyor. Bir sonraki beş yılın sonunda ise emsallere göre belirleme yeniden gündeme gelebiliyor. Kira bedeli yabancı para üzerinden kararlaştırılmışsa kanun, beş yıl geçmedikçe bedelde değişiklik yapılamayacağını, beş yıldan sonra ise kurdaki değişimlerin de dikkate alınacağını ayrıca düzenliyor.
Hakkaniyet ve emsal nasıl değerlendiriliyor?
Emsal kira, aynı bölgede benzer özelliklere sahip konutlar için ödenen kira bedelleri anlamına geliyor. Mahkemeler bu karşılaştırmayı genellikle bilirkişi incelemesiyle yapıyor; konum, bina yaşı, metrekare, kat ve evin genel durumu gibi unsurlar tek tek değerlendiriliyor. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında yalnızca internet ilanlarının ortalamasına dayanan raporların hükme esas alınamayacağı vurgulanıyor. Bu nedenle gerçekleşmiş, imzalı emsal kira sözleşmeleri dosyada daha güçlü bir delil olarak öne çıkıyor.
Bilirkişinin bulduğu rakam, evin boş hâlde yeni bir kiracıya verilmesi durumunda getireceği kirayı gösteriyor. Mevcut kiracının uzun süredir aynı evde oturduğu ve kira ilişkisinin sürekliliğinin ev sahibine de güvence sağladığı dikkate alınarak bu rakam üzerinden hakkaniyet indirimi yapılabiliyor. Kanunda sabit bir indirim oranı bulunmuyor; oran her dosyanın koşullarına göre belirleniyor.
Ne zaman açılmalı? 30 gün kuralı
TBK 345’e göre kira tespit davası her zaman açılabiliyor. Ancak kararın hangi dönemden itibaren geçerli olacağı, davanın zamanlamasına bağlı:
- Dava yeni kira döneminin başlamasından en geç otuz gün önce açılırsa ya da ev sahibi bu süre içinde kiracıya kiranın artırılacağını yazılı olarak bildirmiş ve davayı izleyen yeni dönemin sonuna kadar açmışsa, mahkemenin belirlediği bedel o yeni dönemin başından itibaren kiracıyı bağlıyor.
- Sözleşmede yeni dönemde kiranın artırılacağına dair bir hüküm varsa, yeni dönemin sonuna kadar açılan davada belirlenen bedel de o dönemin başından itibaren geçerli oluyor.
- Bu koşullar sağlanmazsa belirlenen bedel, genel olarak ancak bir sonraki kira döneminden itibaren uygulanabiliyor.
Önce arabulucu: Dava şartı
Kira tespit davası doğrudan mahkemede açılamıyor. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’na 7445 sayılı Kanunla eklenen ve 1 Eylül 2023’te yürürlüğe giren 18/B maddesine göre, kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartı. Arabuluculuk görüşmesinde taraflar yeni bedelde anlaşırsa uyuşmazlık mahkemeye gitmeden çözülüyor; anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte dava yoluna gidilebiliyor.
Arabuluculuk süreci de zaman aldığından, 30 günlük süre hesabı yapılırken başvurunun yeterince erken yapılması önem taşıyor.
İki taraf için kısa kontrol listesi
- Kira başlangıç tarihini ve beşinci yılın dolacağı dönemi takvime not edin.
- Ev sahibiyseniz artış talebinizi yeni dönemden en az otuz gün önce yazılı olarak bildirin.
- Emsal olarak sunulacak kira sözleşmelerini, aynı bina ya da yakın çevredeki benzer konutlardan toplamaya çalışın.
- Kiracıysanız evin eksiklerini, yaptığınız zorunlu masrafları ve evin durumunu gösteren belge ve fotoğrafları saklayın.
- Arabuluculuk görüşmesine gerçekçi bir rakamla gidin; anlaşma, uzun bir dava sürecinden çoğu zaman daha az maliyetli.
Kira tespit davası, her iki tarafın da hakkını koruyan ama sonucu dosyadaki delillere sıkı sıkıya bağlı bir süreç. Somut durumunuza göre süreleri ve delilleri doğru planlamak için bir avukattan destek almak en sağlıklı yol olacaktır.

