Eski gazeteleri çöpe atmak yerine onlardan bir ev yapan mühendisin bu sıra dışı yapısı 100 yılı aşkın süre sonra hâlâ ayakta. Peki, bu nasıl mümkün olabilir?
HER ŞEY 1922 YILINDA BAŞLADI
Paper House’un hikayesi 1922 yılında başladı. Cambridge’de yaşayan makine mühendisi Elis F. Stenman ve eşi Esther, Rockport’ta bir yazlık ev yapmak istedi. Stenman sıradan bir mühendis değildi. Kağıt ataşı üretiminde kullanılan makineler tasarlamış, aynı zamanda yeni fikirleri denemekten hoşlanan amatör bir mucitti.
Evin temeli aslında tamamen kağıttan oluşmuyordu. Yapının taşıyıcı iskeleti ahşaptı. Zemini ve çatısı da geleneksel malzemelerden yapıldı. Stenman’ın asıl deneyi duvarlarda başladı.
Gazetenin iyi bir yalıtım malzemesi olup olamayacağını merak eden mühendis, eski gazeteleri üst üste getirerek kullanmaya başladı. İlk başta planı kağıdı yalnızca yalıtım amacıyla değerlendirmekti. Fakat ortaya çıkan malzemenin beklediğinden çok daha sert olduğunu görünce deney giderek büyüdü.
DUVARLARDA YÜZLERCE GAZETE KATMANI VAR
Stenman’ın uyguladığı yöntem ilk bakışta oldukça basit görünüyordu. Gazete sayfaları katmanlar halinde üst üste getiriliyor ve ev yapımı bir tutkalla birbirine yapıştırılıyordu. Aileden aktarılan bilgilere göre Stenman’ın hazırladığı tutkalın temelinde un ve su bulunuyordu. Karışımın yapışkanlığını artırmak için elma kabuğu gibi malzemelerden de yararlanıyordu.
Duvarların yaklaşık 2,5 santimetre kalınlığa ulaşması için bazı bölümlerde 215 gazete katmanı üst üste getirildi. Ardından dış yüzey vernikle kaplandı. Vernik kağıdın yağmur ve nemle doğrudan temasını azaltarak yapının korunmasına yardımcı oldu. İlginç olan ise Stenman’ın gazeteleri tamamen gizlememesi. Aradan yaklaşık bir asır geçmiş olmasına rağmen evin bazı bölümlerinde 1920’li ve 1930’lu yılların haberlerini, reklamlarını ve gazete başlıklarını okumak hâlâ mümkün.
GAZETELERİ KOMŞULARI DA GETİRİYORDU
Böylesine büyük bir yapı için gereken gazete miktarını tek bir ailenin toplaması elbette kolay değildi. Stenman’ın projesi çevrede duyuldukça arkadaşları ve komşuları da eski gazetelerini ona vermeye başladı. Zaman içinde kullanılan gazete miktarı yaklaşık 100 bine ulaştı. Böylece kısa süre içinde okunup çöpe atılması beklenen binlerce gazete, bir yazlık evin duvarlarına dönüştü. Stenman ve eşi bu sıra dışı evde yalnızca deney yapmadı. Evi gerçekten kullandılar. Aileden aktarılan bilgilere göre Stenman 1930 yılına kadar yaz aylarında burada yaşamayı sürdürdü.
EV BİTİNCE SIRA MOBİLYALARA GELDİ
Stenman için duvarların ayakta kalması yeterli olmadı. Gazetelerin başka neler için kullanılabileceğini görmek istedi ve bu kez evin içerisindeki eşyalara yöneldi. Gazete sayfalarını sıkıca rulo haline getirerek kalın çubuklara dönüştürdü. Bunları yan yana getirerek masa, sandalye, kitaplık, çalışma masası, yatak ve saat gibi eşyalar yaptı.
Ortaya çıkan mobilyalar ilk bakışta bambu veya hasırdan yapılmış gibi görünüyor. Yakından incelendiğinde ise her bir parçanın sıkıca sarılmış gazete sayfalarından oluştuğu anlaşılıyor. Ayrıca içerisinde gazetenin kullanıldığı bir piyano bile bulunuyor. Ancak burada küçük bir ayrıntı var. Piyanonun kendisi kağıttan yapılmış değil. Var olan gerçek piyano gazete kağıdıyla kaplanmış durumda.
EVİN EŞYALARI TARİHİ BELGEYE DÖNÜŞTÜ
Stenman’ın yaptığı bazı mobilyaları daha da ilginç hale getiren şey kullanılan gazetelerin rastgele seçilmemiş olması. Çalışma masasının bazı bölümlerinde Charles Lindbergh’in 1927 yılında gerçekleştirdiği tarihi Atlas Okyanusu uçuşuyla ilgili haberler bulunuyor. Radyo dolabında ise Herbert Hoover’ın 1928’deki başkanlık kampanyasına ilişkin gazete sayfaları görülebiliyor.
Evin en dikkat çekici parçalarından biri olan büyük saat için de özel gazeteler seçildi. Saatte o dönem ABD’de bulunan 48 eyaletin başkentlerinden gelen gazetelerin ön sayfaları kullanıldı. Alaska ve Hawaii’nin henüz eyalet olmadığı yıllarda yapılan bu eşya, farkında olmadan dönemin Amerika’sının küçük bir arşivine dönüştü.
Rockport küçük bir yerleşim olduğu için Stenman’ın gazetelerden bir ev yaptığı haberi kısa sürede çevreye yayıldı. Daha 1920’lerin sonlarında merak eden insanlar evi görmek için gelmeye başladı. Stenman’ın ailesinin yıllar sonra anlattığına göre evin ne zaman tam anlamıyla müzeye dönüştüğü kesin değil. Ancak 1942 yılında Esther Stenman’ın ölümünden sonra ziyaretçilerden giriş ücreti alınmaya başlandığı düşünülüyor. O yıllarda evi görmek isteyenlerden yalnızca 10 cent alınıyordu.